Sander Schreuder Architecten

Ontwikkelstrategie K-midden | K-buurt, Amsterdam

Opdrachtgever: Stichting Hart voor de K-buurt
In samenwerking met PD+P Architecten & Gemeente Amsterdam
Opgeleverd: december 2021

Participatie – Staking!

Aan de rand van de stad, in Amsterdam Zuidoost, ligt de K-buurt. Met ruim 16.000 inwoners, kent deze buurt relatief veel armoede, sociale huur (>60%) en zitten veel mensen in ‘survival mode’. Deze buurt stond ook wel bekend als Vogelaarswijk en/of een ontwikkelbuurt. Ondanks (of misschien juist dankzij) de sociaal economische uitdagingen, hebben bewoners zich in 2016 gebundeld als bewonerscollectief Hart voor de K-buurt, om te pleiten voor een goed ‘Hart’ voor hun buurt. Na het ophalen van input en ideeën van bewoners (die wel konden en wilden meedoen op dat moment) maakte de gemeente Amsterdam een plan.

In februari 2018 leidde de conceptversie van dit plan tot de eerste participatiestaking in Nederland. Bewoners zagen dat er te weinig oog was voor ‘wat er al is’. Met name de ‘stille stem’ werd onvoldoende gehoord. Het traject was met name gefocust op het uitwerken van de fysieke opdracht. Ofwel vullen van vierkante meters, o.a. met 750 woningen, op de kavels. Hierdoor was te weinig ruimte voor andere methoden en een andere vorm van samenwerking. Dit was niet de opdracht en werd daarom, tot ergernis van bewoners, ook niet vermeld in de verantwoording naar het bestuur.

Na een periode waarin extern onderzoek, door de HvA en de UvA, de bewoners in het gelijk stelde, volgde constructieve gesprekken. Een vorm van relatietherapie, tussen de actieve bewoners en het ambtelijk team, om elkaars inzichten te delen en te bouwen aan vertrouwen. Hieruit ontstond ruimte voor een experiment waarin de buurt een plan maakte, gefaciliteerd door de gemeente. Een experiment die begint vanuit het leven en de leefbaarheid van de buurt. De ontwikkelstrategie is het resultaat van dit experiment.

Buurtplatform – Buurt professionals!

Bewoners hebben zelf de participatie uitgevoerd, daarbij is gewerkt volgens het model van ‘Inclusieve Opbouw Participatie’. Bewoners weten die stille stem te vinden, die te documenteren en communiceren, te vertalen en te versterken.

“We zijn ons ervan bewust dat dit een grote verantwoordelijkheid op onze schouders heeft gelegd. Enerzijds naar de toekomstige generatie(s) voor wie dit plan voor een K-buurt van de toekomst vooral bedoeld is. Anderzijds naar alle bewoners van nu en de stad, omdat die stille stem precies dat is, stil. Er zijn dus andere methodieken (en een andere wijze van verantwoording) nodig die verder gaan dan de bekende ‘ophaal’ bijeenkomsten waar bewoners ‘aan mee kunnen doen’. “

Daarmee is dit proces een veel breder participatie traject geworden waarin bewoners zichzelf beter leren organiseren, ze groeien, ontplooien en ook daadwerkelijk meedoen met het (beter)maken van hun woonomgeving. Daarnaast is een werkmethode van co-creatie met de ambtenaren van de gemeente opgezet. Dat heeft veel leer ervaringen voor ‘Samen Stad Maken’ opgeleverd. Meer daarover in de bijlage ‘De participatie: cocreatie en draagvlak voor dit plan’.  

Hoe dan wel – ontwikkelstrategie een integrale opgave

De ontwikkelstrategie van de K-buurt gaat verder dan de fysieke bouwopgave en wordt in deze ontwikkelstrategie ook nadrukkelijk aandacht gegeven aan de sociale en economische opgave, zodat er een integrale opgave ontstaat. De noodzaak voor een integrale aanpak en ontwikkelslag van een buurt als de K-buurt, met als bouwopgave K-midden, wordt alom gevoeld en ook in beleid beschreven. Gedurende het participatietraject zijn een aantal belangrijke parallelle ontwikkelingen geweest die deze visie en ambitie ondersteunen:

  • De Omgevingsvisie Amsterdam 2050 die inzet op een meerkernige stad;
  • Het Masterplan Zuidoost Programma 2021- 2040 die een langjarige integrale aanpak voor staat, met de kracht van onderop, en extra focus op jeugd
  • BlackLivesMatter, en de bijeenkomst van 10.000 mensen in Nelson Mandela Park, welke nogmaals aangaf hoezeer en ook welk deel van de bevolking zich niet gehoord voelt; met inmiddels ook het zwart manifest om dit te helpen operationaliseren
  • Nauw contacten met WomenMakeTheCity en inspiratie gehaald uit de stedelijke plannings-en ontwerpmethode ‘The Just City Index’;
  • Inspirerende voorbeelden in andere buurten zoals Makassarplein, Sierplein, Noord en andere buurten;
  • Ontwikkelingen in participatie, democratisering en buurtrechten in de stad Amsterdam.

Er is gewerkt met het model van ‘Inclusieve Opbouw Participatie’. Hierbij wordt nadrukkelijk gebruik gemaakt van de verhalen en standpunten en belangen van de mensen die je normaal niet aan tafel of online ziet. Zonder hun inbreng lijkt het alsof deze stem niet telt. Degene die de wegen inmiddels wel kennen, krijgen steeds meer invloed of worden weggezet als ‘the usual suspects’. De inbreng is niet volledig, eenzijdig, mensen raken gedesillusioneerd en kan er verdringing plaatsvinden van hen die je (om wat voor reden dan ook) te weinig hoort of ziet. De belangrijkste kracht, voor de uitwerking van deze integrale opgave, zijn juist de mensen van de buurt!

Samenvatting ontwikkelstrategie

Deze ontwikkelstrategie is de uitkomst van het experiment. Het vormt daarmee de kaders voor het maken van het SP (Stedenbouwkundig Plan) en de economische en sociale uitvoeringsplannen. K-midden betreft het centrumgebied van de K-buurt. Dit plan, gemaakt door de buurt, stoelt op drie belangrijke uitgangspunten:

  1. Begin vanuit wat er al is, vanuit het leven dat er is. Waardeer en versterk dit DNA van Kraaiennest. Dit gaat over mensen, over het gebruikswaarde en belevingswaarde, de openbare ruimte, de bebouwing, maar ook over de geschiedenis.
  2. De ‘opstapbuurt’ is een belangrijke waarde in het DNA en bouwen dat uit als thematisch cluster met een focus op ‘jongeren talent ontwikkeling’. Met daarbij de ambitie voor een bovenlokale relevantie en uitstraling. Naast een ‘woonstart’ ook een ‘leefstart’. Door de combinatie van voorzieningen en programmering die daar op aansluiten.
  3. Een hart voor de buurt: een plek vol bruis, van leven en voorzieningen. Passend bij (en voortbordurend op) het DNA van de buurt. Verdichting en verstedelijking concentreren. Ruimte voor het leven op straat, geconcentreerd rond een bijzonder plein. In de gebieden eromheen ontstaat juist meer ruimte en rust, voor Bijlmeriaans (parklandschappelijk) groen en meer aandacht voor de senioren.

Verder Bericht

© 2024 Sander Schreuder Architecten

Egeldonk 50

1103 AK Amsterdam

+31 (0)6 1026 4175

Architect @ Sander Schreuder.nl